Monumenten zijn een tastbare herinnering aan het verleden. Ze worden met veel zorg gerestaureerd en behouden voor het nageslacht. Onder de monumenten nemen de molens een bijzondere plaats in. Dat komt niet alleen omdat ze als levende monumenten het silhouet van het dorps- of stadsgezicht en van het landschap bepalen, maar vanwege het dynamische hebben de molens nog iets extra's. Molens zijn tenslotte voorbeelden van vroegere industrialisatie; gebruikmakend van wind- en waterkracht wist de mens werkzaamheden eenvoudiger en op grotere schaal uit te voeren.
De eerste molens werden in ons land gebruikt voor het malen van graan en dateren uit de 10de eeuw, enkele eeuwen later gevolgd door de poldermolens voor het bemalen van polders en landerijen. In de 17de eeuw, waarin de handel hoogtij vierde, ontwikkelde men molens voor het zagen van hout, het slaan van olie uit oliehoudende zaden, het malen van verfpoeder en specerijen, enzovoorts.
Met de komst van de stoommachines en later de diesel- en elektromotoren hebben de molens hun functies verloren. Dat betekende dat er veel molens kwamen stil te staan of zelfs werden afgebroken. Een ontwikkeling die funest was het resterende molenbestand, dat daardoor in omvang versneld afnam.
Met het stilzetten van de molens dreigde ook de kennis van het werken met molens verloren te gaan. Het ambacht van de molenaar dreigde uit te sterven. Dit heeft ertoe geleid dat eind zestiger jaren van de vorige eeuw een kleine groep van enthousiaste molenliefhebbers gestart is met het organiseren van een opleiding tot vrijwillige molenaar. Uit dit initiatief is in 1972 Het Gilde van Vrijwillige Molenaars (GVM) voortgekomen. Het GVM is een landelijke vereniging met provinciale afdelingen, die zich tot doel heeft gesteld een opleiding te verzorgen voor mensen die in hun vrije tijd monumentale wind- en watermolens willen laten draaien.
Het Gilde van Vrijwillige Molenaars heeft ongeveer 2000 leden. In de loop van haar bestaan hebben reeds bijna 1500 kandidaten met succes examen gedaan; velen hiervan zijn wekelijks actief. Hierdoor is het mogelijk dat vele honderden molens weer regelmatig kunnen draaien. Toch zijn nieuwe leden van harte welkom, omdat nog niet voor iedere molen een vrijwillige molenaar beschikbaar is en voor sommige molens meerdere molenaars nodig zijn.
